August 2017
M T W T F S S
« Jul    
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031  

Taongbayan at Gobyerno

Mahalaga ang pagkakaisa ng taongbayan at gobyerno para sa kaunlaran. Sa ngayon puro siraan pa rin ang nangyayari sa Pilipinas, imbes na pag-usapan kung ano ang dapat ayusin at pagandahin. Kung may pagkakamali, dapat matuto rito at huwag magturuan, tulad ng mga nangyari tungkol sa Mamasapano. Bakit kaya ganito ang Pilipinas? Napag-isipan ko. Punta tayong Switzerland.

Ang sambayanang Swiss

Bundesbrief

Swiss 1291 Constitution

Iyong mga Swiss, noong 1291 nila ginawa ang una nilang Konstitusyon. Napaikli. Napakaliwanag. Alam ng kahit sino kung ano ang tungkulin niya at kung ano ang bawal. Tatlong canton, tatlong tribo ng mga tagabundok ang nagkaisa para magtulungan sa pagtatanggol ng kanilang lupang tinubuan, at para maging maayos ang kanilang pamumuhay. Heto ang pagsalin ko sa unang konstitusyon nila, mahalagang malaman dito na ang tawag ng mga Swiss sa kanilang mga taongbayan hanggang ngayon ay “kasama sa panata” o Eidgenosse sa Aleman.

SA NGALAN NG DIYOS – AMEN. Naitataguyod ang karangalan at pangkalahatang kaligayahan kapag may mga naitatayong mga liga upang itatag sa tamang paraan ang katahimikan at kapayapaan.

Kaya dapat malaman ng lahat ng tao na nakita ng mga taongbayan ng valley ng Uri, ng demokrasya ng valley ng Schwyz, at ng komunidad ng mababang valley ng Unterwalden, ang karahasan ng panahon na ito. Upang maipagtanggol nila ang mga bayan at taongbayan nila ng mas maganda, at manatili sila sa magandang kondisyon, nangako silang may kagandahang loob na sila’y magtutulangan sa pamamagitan ng bawat payo at pabor, tao at gamit, sa loob at labas ng valley, sa lahat ng puwersa at tauhang kaya nila, laban sa lahat ng maaring makadulot sa kanila ng karahasan, pagkamolesta o pananakit, o tumangka ng masama sa mga tao o pag-aari nila. At sa bawat pagkakataon, ipinangako ng bawat komunidad na tulungan ang kapwa komunidad kapag kinakailangan, sa sariling gastos, habang kinakailangan upang mapaglabanan ang mga atake ng mga masasama, at gumanti sa pinsala; para rito ay nanumpa sila ng panatang tapat na itupad ito na walang lalang, at ipanibago sa paglathalang ito ang lumang anyo ng liga, na nakatayo din sa isang panata.

  1. Ngunit sa paraan na ang bawat tao, depende sa kanyang ranggo, ay magsisilbi pa rin sa among nararapat sa kanya.
  2. Isinumpa at itinakda rin namin sa pangkalahatang konsehal at nagkakaisang pagpapahintulot na hindi namin tatanggapin ang anumang husgado sa mga valley na nabanggit na napunta sa puwesto na may binayaran o may kapalit para makuha ito, o hindi taga-amin. Ngunit kung magkaroon ng anumang hindi pagsang-ayon sa pagitan ng mga kasama sa panata, lalabas ang pinakamasinop sa mga kasama sa panata upang ayusin ang problema ng dalawang grupo sa nakikita niyang nararapat; at kung hindi tanggapin ng isang grupo ang kanyang desisyon, ituturing silang kalaban ng ibang mga kasama sa panata.
  3. Naitakda na kung sino ang pumatay sa iba ng sinasadya at walang pagpapagalit ay papatayin kapag nahuli, pagkat ito ang nararapat sa kanyang malaking kasalanan, maliban kung maprueba niyang hindi niya nagawa ang krimen na iyon; at kung makatakas siya’y huwag siyang pabalikin. Kung sinong magtago at tumulong sa ganyan na kriminal ay palalayasin sa valley, hanggang sa sila’y sadyang pabalikin ng mga kasama sa panata.
  4. Pero kung sadyang saktan ng isang kasama sa panata sa araw o gabi ang ibang tao sa pamamagitan ng apoy, hindi na siya ituturing bilang kapwa taongbayan. Kung may tumulong o magtanggol sa nasabing kriminal, siya ang magaayos ng nagawang pananakit sa nasaktan.
  5. Kung sirain ng kahit sinong kasama sa panata ang pag-aari ng iba, o saktan siya sa anumang paraan, kukunin ang mga pag-aari ng gumawa, kung makuha ang mga ito sa valley, para bayaran ng makatarungan ang nanakawan o nasaktan.
  6. Walang taong aagaw ng pag-aari ng iba dahil sa utang, maliban na siya’y maliwanag na nagpautang o bilang deposito, at sa pahintulot lamang ng kanyang husgado.
  7. Susunod sa kanyang husgado ang bawat tao, at magpapakita kung kinakailangan sa husgado na nakatakda para sa kanya. At kung may magrebelde kontra sa isang sentensya, at may masaktan gawa ng kanyang katigasan ng ulo, dapat pilitin ng lahat ng kasama sa panata ang may kasalanan upang bawiin o ayusin ang nagawang pananakit.
  8. Kung magkaroon ng gyera o labanan sa loob mga kasama sa panata at ayaw tanggapin ng isang pangkat ang sentensya ng husgado o ayusin ang nagawang pananakit, dapat ipagtanggol ng mga kasama sa panata ang kabilang pangkat.

Mga nakasulat na kasunduan na ito, na itinakda para sa pangkalahatang kapakanan at kabutihan, ay mananatili magpakailanman, awa ng Diyos. Bilang katunayan nito, sa kahilingan ng mga nabanggit na pangkat, isinulat ang kasunduan na ito at binigyan ng katunayan sa pamamagitan ng mga selyo ng nasabing tatlong komunidad at valley.

Isinagawa sa taong 1291 sa simula ng buwan ng Agosto.

Natural na gumawa sila ng iilang mga iba pang konstitusyon na mas mahaba at detalyado. Mas moderno. Pero iyong mga prinsipyo na napagkasunduan sa simula, hindi gaanong nagbago. Hindi panay ang Cha-Cha. Mabagal magdesisyon ang mga Swiss. Pero may maayos na pundasyon ang lahat ng ginagawa nila. Heto ang Konstitusyon ng mga Swiss sa ngayon para sa mga interesado.

Namatay si Rudolf I ng Habsburg noong 15 ng Hulyo 1291. Kaya rin nila minadali ito para makalaya sila sa pinakamatagal na political dynasty sa Europe. Isa ring Habsburg si Felipe II na siyang nagbigay ng pangalan sa Pilipinas. Kontrabida siya sa dramang Don Carlos ni Friedrich Schiller, na naging inspirasyon daw para sa Star Wars. Papel ni Felipe II, napunta kay Darth Vader. Iyong angkan na nagpadusa sa mga taga-LuzViMinda, na nagbigay pa ng pangalan sa bansa, pinalayas na ng mga Swiss bago pa mapapadpad si Magellan sa Pilipinas. Nauna silang maging malaya.

Tagpi-tagping sambayanang Pilipino

Coat of arms of the Philippines (per 1998 Law)Maganda sana ang 1987 Constitution. Kung totoo sanang isinasagawa ang lahat ng nakalagay rito, halos perpektong bansa na sana ang Pilipinas, daig pa ang Switzerland, Japan o Korea. Ngunit hindi natutupad ang mga hangarin niya sa aktuwal, kahit simulan natin sa Preamble. Saan naging “just and humane society” ang Pilipinas? Ang daming naghihirap, ang daming mga lugar na magulo at nakakatakot pa rin hanggang ngayon. Ano ang silbi ng isang Saligang Batas na simula pa lang hindi nasusundan? Tapos iyong mga batas na ang dami at paiba-iba, hindi maintindihan.

Iyong mga edukado at mayaman, napakamoderno ng pag-iisip, ang gaganda ng mga lugar nila. Iyong mga mangmang at mahirap, mas mangmang at mahirap pa siguro kaysa mga nakatira sa LuzViMinda bago itinawag itong Pilipinas ng mga mananakop na Kastila. Masyadong malaki ang agwat – sa pera, sa edukasyon, sa nakasanayang ugali, kaya mahirap pamunuan ang Pilipinas.

Kung gaanong kawatak-watak tignan ang mga isla ng Pilipinas, ganyan ding kawatak-watak ang kanyang mga tribo, mga partido, mga taga-siyudad at promdi, mga Kristiyano at Muslim.

Ano ang solusyon?

2011 Wikimedia Philippines Annual ReportWalang madaling solusyon. Kailangan munang pag-usapan ng mga taongbayan, o kaya iyong mga kumakatawan sa kanila, kung ano ba talaga ang ninanais na sambayanan. Ang nandiyan na, huwag gibain. Kahit patong-patong at tagpi-tagpi. Batas na Kastila, Amerikano at Pilipino na madalas na hindi tugma sa isa’t-isa. Konstitusyon na hindi ibinuhay ng husto. Sana naman maiwasan ang ganito:

  1. Iyong kung anu-anong mga plano na gumawa agad ng federal o parliamentary. Iyong nandiyan na paandarin muna ng mabuti bago isipin kung paano na naman babaguhin.
  2. Iyong kung anu-anong mga inutil na diskusyon ng mga pulitikong para sa kanilang kapakanan lang kahit para sa bayan kuno. Sa Kongreso man, sa Senado o kung saan.
  3. Iyong pag-iisip na masyadong makitid. Agawan ng pera, di baling mapunta sa hirap ang buong bansa basta OK ang sariling grupo. Paunlarin muna ang buong bansa.

Pag-usapan muna sana sa matinong paraan kung ano ang mga tamang prinsipyo para sa magandang pakikisama sa loob ng LuzViMinda. Para gumanda ang buhay ng taongbayan. Masuwerte ang mga Swiss dahil noong nagsimula ang kanilang bansa noong 1291, sila mismo ang nag-usap-usap kung ano ba talaga ang mga prinsipyong pagkakasunduan nila. Konstitusyon ang tawag sa ganoon. Sa Pilipinas naman, mga sumakop ang nagdesisyon, pagkatapos nito mga matataas ang nag-usap-usap, hindi gaanong naisali ang mga normal na tao. Pero hindi pa huli ang lahat kung ito ang gawin:

  1. Huwag na sanang maliitin ng mga edukado ang mga hindi gaanong edukado. Iyong mga walang gaanong edukasyon, makinig muna sa paliwanag huwag husga kaagad kung maari.
  2. Makinig din sana ang mga edukado sa mga paliwanag ng mga hindi gaanong edukado. Baka mas alam nila ang mga nangyayari sa aktuwal, sa mundo nila, na hindi ganyang kaperpekto.
  3. Iwasan ang sisihan. Kung may nagnakaw o gumawa ng dahas, husgaan sana ng mabilis at parusahan agad, pero sa makatarungan na paraan. Ang kapalpakan o mali lang, gawing aral.

Meron na ngayong social media. Mas madaling pag-aralan ang dapat malaman. Mas madaling makipagkonekta sa ibang tao kung gugustuhin. Malaking trabaho talaga. Magkaisang hatak sana.

Irineo B. R. Salazar, M√ľnchen, ika-29 ng Enero 2016

P.S. Ang majority ng Pilipino ngayon, mga millenials. Ewan ko kung ilan sa kanila ang naguguluhan sa mga ginagawa ng mga namumuno. Sila ang mag-isip sana, para sa kinabukasan din nila.

P.P.S. kinorek ko iyong Artikulo 4, dinagdag ko iyong “sa pamamagitan ng apoy” dahil nakalimutan ko sa pagsasalin. Mahalaga itong parte dahil diyan nakikita kung gaano sigurong kagulo ang lugar na iyon noong itinaguyod ang Konstitusyon ng mga Swiss. Malamang na karahasan, nakawan at away ng mga iba’t-ibang grupo ang laging nangyayari. ika-30 ng Enero 2016, 9:30 a.m.

 

 

 

3 comments to Taongbayan at Gobyerno

  • Isa na namang Obra Maestra, ano ba ang tagalog ng master piece?
    Mabuhay ka,may your tribe increase(mag asawa ka na).

    Kung hihinto ang history lesson mo sa kasalukuyang administrasyon, bitin ito dahil tulad ng ginagawa mo sa blog commentary, you insert history even to current events.

    Pasensya ka na sa akin,bilang isang makulit na commenter, ang dami ko nang comment sa blag na ito.
    Pero masaya ako na nadagdagan pa ang mga reader mo,dahil sa fb at twitter.Dii ako nag twitwitter pero sigurado ako madami din nag share ng blog mo duon.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>